Κάθε μέρα ζητάμε από τον εαυτό μας να λειτουργεί. Να ανταποκριθεί στη δουλειά, στις υποχρεώσεις, στην οικογένεια, στις σχέσεις. Να είναι παραγωγικός, διαθέσιμος, δυνατός. Κι όταν κάτι μέσα μας δυσκολεύεται, συχνά η πρώτη μας σκέψη είναι: «Πρέπει να το διαχειριστώ».
Αλλά πόσο συχνά αναρωτιόμαστε αν αυτό που ζητάμε από τον εαυτό μας είναι πραγματικά ανθρώπινο;
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να μιλήσουμε όχι μόνο για τις ψυχικές διαταραχές, αλλά για την ψυχική υγεία ως αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής μας υγείας. Γιατί η ψυχική υγεία δεν αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η σωματική υγεία. Είναι μέρος της ίδιας εικόνας.
Η ψυχική ευεξία δεν ταυτίζεται με την απουσία αρνητικών συναισθημάτων. Το άγχος, η θλίψη, ο θυμός, ο φόβος και η απογοήτευση έχουν τη δική τους λειτουργία. Μας πληροφορούν ότι κάτι χρειάζεται την προσοχή μας. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να μη δυσκολευόμαστε ποτέ. Είναι να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη δυσκολία, να την επεξεργαζόμαστε και να προσαρμοζόμαστε χωρίς να χάνουμε τη σύνδεση με τον εαυτό μας.
Η δυσκολία εμφανίζεται όταν η προσπάθεια να «τα καταφέρουμε» μετατρέπεται σε μόνιμη εσωτερική πίεση. Όταν ο ύπνος διαταράσσεται, η συγκέντρωση μειώνεται, η διάθεση αλλάζει, οι σχέσεις επιβαρύνονται και ακόμη και απλές καθημερινές δραστηριότητες μοιάζουν δυσανάλογα απαιτητικές. Αυτά δεν είναι σημάδια που χρειάζεται να αγνοούμε μέχρι να γίνουν σοβαρότερα.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες πλευρές της πρόληψης στην ψυχική υγεία: δε χρειάζεται να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια.
Η αναζήτηση υποστήριξης από έναν ειδικό ψυχικής υγείας δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, ούτε προϋποθέτει ότι κάποιος «έχει πρόβλημα». Μπορεί να αποτελεί μια συνειδητή επιλογή αυτογνωσίας, αυτοφροντίδας και αλλαγής. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να επεξεργαστεί δύσκολες εμπειρίες και να αναπτύξει νέους τρόπους αντιμετώπισης των προκλήσεων.
Ίσως, λοιπόν, το μήνυμα της σημερινής ημέρας να μην είναι «να είμαστε πάντα καλά».
Ίσως να είναι κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό και ουσιαστικό: να μπορούμε να ακούμε τον εαυτό μας όταν δεν είμαστε καλά.
Να αναγνωρίζουμε τα όριά μας πριν γίνουν εξάντληση. Να μιλάμε πριν η σιωπή γίνει απομόνωση. Να ζητάμε βοήθεια πριν η ανάγκη γίνει κρίση.
Γιατί η ψυχική υγεία δεν είναι η απουσία δυσκολιών. Είναι και η δυνατότητα να μη χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουμε μόνοι μας.
Και αυτή ίσως είναι μια από τις πιο σημαντικές μορφές φροντίδας που μπορούμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας.
Βλάχου Ευαγγελία,
Ψυχολόγος, MSc
Κέντρο Ημέρας Παιδιών και Εφήβων Podilato
Εταιρεία Νευροεπιστημών και Αποκατάστασης [Ε.Ν.Α.]
