Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, μας υπενθυμίζει την σημασία της ισότητας, της αυτονομίας, και τηςενδυνάμωσης των γυναικών για μια υγιή και δίκαιη κοινωνία. Η ενδυνάμωση δεν αφορά μόνο τα δικαιώματα ή τη θέση της γυναίκας, αλλά και την ψυχική της υγεία, την αυτοφροντίδα και την ικανότητά της να διεκδικεί τη ζωή που θέλει.
Η γυναικεία ενδυνάμωση ορίζεται ως μία διαδικασία που μετασχηματίζει τις σχέσεις εξουσίας, προσφέροντας στις γυναίκες έλεγχο πάνω σε υλικά (οικονομικά, πνευματικά, διανοητικά) όσο και σε ιδεολογικά (πεποιθήσεις, αξίες, στάσεις) στοιχεία της ζωής τους (Cornwall, 2016). Αν η εξουσία σημαίνει έλεγχο, τότε η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία απόκτησης ελέγχου (Batliwala, 1993 οπ. αναφ. στο Cornwall, 2016).
Μία βασική προϋπόθεση για την ενδυνάμωση των γυναικών αποτελεί η εκπαίδευση. Μέσω της εκπαίδευσης, οι γυναίκες αποκτούν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται για να εκφράζουν τις απόψεις τους, να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων και να διεκδικούν τα δικαιώματά τους.
Παράλληλα, η παροχή ευκαιριών όπως υποτροφίες, προγράμματα καταπολέμησης του αναλφαβητισμού και η άρση κοινωνικο-οικονομικών εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών στην εκπαίδευση, συμβάλλουν στη δημιουργία ίσων ευκαιριών και αυξάνουν τη δυνατότητά τους να αναπτύξουν πρωτοβουλίες και να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική και πολιτική ζωή (Goswami et al., 2023).
Ένα από τα βασικότερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες είναι η έμφυλη ανισότητα που επηρεάζει ουσιαστικά την ποιότητα της υγείας και της ζωής τους. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο τρόπος οργάνωσης των υπηρεσιών υγείαςπεριορίζει την πρόσβαση των γυναικών σε πληροφορίες, υποστήριξη και φροντίδα. Τα χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης, η περιορισμένη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, καθώς και προκαταλήψεις από την κοινωνία ή ακόμη και από επαγγελματίες υγείας αυξάνουν την έκθεση των γυναικών σε σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, ψυχικές ασθένειες,σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και άλλες χρόνιες παθήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενδυνάμωση των γυναικών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας τους. Μέσα από την ενίσχυση της εκπαίδευσης, της πρόσβασης σε πληροφορίες, της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων και της ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, οι γυναίκες μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στη ζωή και στην υγεία τους (World Health Organization, n.d.).
Επιπλέον, η ενθάρρυνση του ανδρικού πληθυσμούνα γίνουν σύμμαχοι στην προώθηση της ισότητας των φύλων και στην αμφισβήτηση των παραδοσιακών έμφυλων προτύπων είναι ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη των βαθιά ριζωμένων προκαταλήψεων και τη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για την ενδυνάμωση των γυναικών (Goswami et al., 2023).
Ταυτόχρονα, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να συνδυάζουν πολλαπλούς ρόλους, όπως εργασία, μητρότητα ή φροντίδα ενός ηλικιωμένου συγγενή. Η έρευνα έχει δείξει ότι η ανάληψη του ρόλου του φροντιστή με τη μεγαλύτερη ευθύνη μπορεί να επηρεάσει τη συναισθηματική και σωματική υγεία, την κοινωνική δραστηριότητα και την οικονομική κατάσταση (Hayes, 2014). Η ενδυνάμωση βοηθά τις γυναίκες να αναγνωρίζουν τις ανάγκες τους, να βάζουν όρια και να φροντίζουν την ψυχική τους υγεία.
Επιπρόσθετα, μια ουσιαστική αλλαγή απαιτεί την αντιμετώπιση βαθύτερων κοινωνικών και πολιτισμικών αντιλήψεων που διατηρούν τις γυναίκες σε θέσεις εξάρτησης και υποτέλειας. Όπως επισημαίνεται στη σχετική βιβλιογραφία, η ενδυνάμωση απαιτεί την ανατροπή περιοριστικών πεποιθήσεων που παρουσιάζουν τις γυναίκες ως αδύναμες ή κατώτερες, καθώς χωρίς την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της αυτοαποτελεσματικότητας των γυναικών, ακόμη και οι πιο καλά σχεδιασμένες εξωτερικές παρεμβάσεις είναι δύσκολο να οδηγήσουν σε πραγματική αμφισβήτηση των σχέσεων εξουσίας μέσα στην οικογένεια, την κοινότητα και την κοινωνία (Cornwall, 2016).
Αντίστοιχα, σύμφωνα με τους Purnamawati και Utama (2019), η ενδυνάμωση των γυναικών περιγράφεται ως μια διαδικασία ανάπτυξης κριτικής συνείδησης, ώστε οι γυναίκες να μπορούν να εξελιχθούν με τον βέλτιστο τρόπο και να είναι σε θέση να σχεδιάζουν, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να οργανώνονται και να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τον εαυτό τους και το περιβάλλον τους. Η ανάπτυξη αυτής της κριτικής συνείδησης προϋποθέτει ότι οι γυναίκες μπορούν να στραφούν προς τον εαυτό τους και να αξιοποιήσουν όσα ακούν, βλέπουν και βιώνουν. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορούν να κατανοήσουν βαθύτερα τις συνθήκες που επηρεάζουν τη ζωή τους.
Η ενδυνάμωση της γυναίκας στηρίζεται σε μία ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει στρατηγικές ψυχικής και σωματικής φροντίδας . Πρόσφατη μέτα-ανάλυση έδειξε ότι η ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία, η συζήτηση µε φίλους ή συναδέλφους , η χαλάρωση µέσω του διαλογισμού και των αναπνοών και η σωματική άσκηση επιδρούν θετικά στον άνθρωπο. Συγκεκριμένα, αυτές οι παρεμβάσεις βασίζονται στην ενσυνειδητότητα και οδηγούν στη μείωση του στρες στις γυναίκες (Rogerson, 2024). Αναλυτικότερα, µε την ψυχοθεραπεία, η γυναίκα μαθαίνει να διεκδικεί τις ανάγκες της και ενισχύεται η αυτοεκτίμηση της. Η άσκηση, προάγει την σωματική υγεία, βελτιώνει την εικόνα σώματος και αυξάνει την αυτοπεποίθηση της γυναίκας. Τέλος, ο διαλογισμός μειώνει τη ένταση και το στρες, το άτομο επιστρέφει στο παρόν και χτίζει μία ανθεκτική εσωτερική βάση για να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της καθημερινότητας (Zollars et al., 2019)
Συμπερασματικά, η ενδυνάμωση των γυναικών είναι ουσιαστικής σημασίας για τη βελτίωση της ψυχικήςκαι σωματικής υγείας, την προώθηση της αυτοφροντίδαςκαι τη διασφάλιση των δικαιωμάτων σε μια δίκαιη και ισότιμη κοινωνία.
Βιβλιογραφία
Cornwall, A. (2016). Women’s empowerment: What works? Journal of International Development, 28(3), 342–359. https://doi.org/10.1002/jid.3210
Goswami, I., Balakrishnan, S., Vinotha, C., Chopra, R., Sivakumar, V., & Chetan, D. M. (2023). Gender and politics: Examining women’s representation and empowerment. Journal of Namibian Studies: History Politics Culture, 33(S3), 1980–1994. https://doi.org/10.59670/jns.v33i.2302
Hayes, C. (2014). Disparity in women’s mental health and wellbeing. British Journal of Mental Health Nursing, 3(3), 121.
Purnamawati, I. G. A., & Utama, M. S. (2019). Women’s empowerment strategies to improve their role in families and society. International Journal of Business, Economics and Law. https://ijbel.com/wp-content/uploads/2019/05/ijbel5-VOL18_267.pdf
Rogerson, O. (2024). Effectiveness of stress management interventions to change cortisol levels: A systematic review and meta-analysis. National Library of Medicine. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37879237/
World Health Organization. (n.d.). Gender and health. https://www.who.int/health-topics/gender
Zollars, I., Poirier, T. I., & Pailden, J. (2019). Effects of mindfulness meditation on mindfulness, mental well-being, and perceived stress. Currents in Pharmacy Teaching and Learning, 11(10), 1022–1028. https://doi.org/10.1016/j.cptl.2019.06.005
Άννα Μαρία Καραφυλλίδου,
Ψυχολόγος
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας-EMOTION
