Οι θεσμοί της αναδοχής και της υιοθεσίας αποτελούν δύο εναλλακτικές μορφές παιδικής προστασίας, οι οποίες στοχεύουν στην προώθηση της αποϊδρυματοποίησης και στην προστασία του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού. Στην Ελλάδα, ο Νόμος 4538/2018 “Μέτρα για την προώθηση των Θεσμών της Αναδοχής και Υιοθεσίας και άλλες διατάξεις” αποτελεί βασικό νομοθετικό πλαίσιο για τους δύο θεσμούς.
Σύμφωνα με την Κουφονικολάκου (2021), ως υιοθεσία ορίζεται η νομική πράξη, που τελείται με δικαστική απόφαση, η οποία δημιουργεί μια νέα νομική συγγενική σχέση με τη θετή οικογένεια και η γονική μέριμνα ασκείται πλέον από τους θετούς γονείς. Παράλληλα, το υιοθετημένο παιδί αποκτά ίδια δικαιώματα με τα φυσικά τέκνα των θετών γονέων ( οικογενειακό επώνυμο, κληρονομικά δικαιώματα κ.α.).
Στη σχετική βιβλιογραφία για την υιοθεσία παιδιών και εφήβων αναφέρονται η κρατική, η ιδιωτική και η διακρατική υιοθεσία. Κύριο σκοπό του θεσμού της υιοθεσίας αποτελεί η προώθηση του δικαιώματος του παιδιού να μεγαλώσει σε ένα οικογενειακό πλαίσιο και να υποστηριχθεί κατάλληλα ώστε να διασφαλίζεται η ομαλή ψυχοκινητική και πνευματική ανάπτυξη ( Φαρμακοπούλου, 2020).
Αναφορικά με την αναδοχή, αποτελεί συμπληρωματικό θεσμό της γονικής μέριμνας και της επιτροπείας ανηλίκων. Όπως στην υιοθεσία, ο βασικός στόχος της αναδοχής είναι η προστασία του συμφέροντος του παιδιού. Η αναδοχή επιλέγεται όταν προκύπτουν σημαντικά ζητήματα στην βιολογική οικογένεια, που περιορίζουν την κατάλληλη άσκηση του γονεϊκού ρόλου. Στις περιπτώσεις αυτές αναζητείται μια ανάδοχη οικογένεια που θα εξασφαλίσει την ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού ( Anynet, 2023). Ωστόσο, η τοποθέτηση του παιδιού στην ανάδοχη οικογένεια έχει προσωρινό χαρακτήρα και λειτουργεί παράλληλα με την βιολογική οικογένεια. Οι έννομες σχέσεις του παιδιού με τους φυσικούς γονείς ή τον επίτροπο δεν μεταβάλλονται και η ανάδοχη οικογένεια αναλαμβάνει τις καθημερινές και έκτακτες ανάγκες του παιδιού. ( Φιλιοπούλου, 2021).
Αναφέρονται διάφορες μορφές αναδοχής μεταξύ των οποίων η βραχυπρόθεσμη, η μεσοπρόθεσμη, η μακροπρόθεσμη, η αναδοχή φιλοξενίας, η επείγουσα αναδοχή, η ημερήσια, η συμβατική, η συγγενική και η επαγγελματική ( Μπαλτσιώτη & Φαρμακοπούλου, 2023). Όπου είναι εφικτό προτιμάται η συγγενική αναδοχή. Επιπλέον, εφόσον είναι εφικτό και εξυπηρετείται το συμφέρον του παιδιού, επιδιώκεται η επικοινωνία με τους βιολογικούς γονείς. Η επιστροφή του παιδιού στην βιολογική οικογένεια αποτελεί έναν από τους στόχους της αναδοχής, εφόσον οι δυσκολίες έχουν ξεπεραστεί και οι δικαστικές και κοινωνικές υπηρεσίες εκτιμούν πως το οικογενειακό πλαίσιο προσφέρει ασφάλεια ( Αnynet, 2023).
Τέλος, ο ρόλος της κοινωνικής εργασίας στην διαδικασία της αναδοχής και της υιοθεσίας είναι ιδιαίτερα σημαντικός καθώς ο κοινωνικός λειτουργός συμμετέχει στην αξιολόγηση, προετοιμασία και υποστήριξη τόσο των θετών και ανάδοχων γονέων όσο και του παιδιού. Ένα από τα εργαλεία της παρέμβασης του είναι η κοινωνική έρευνα μέσω της οποίας αξιολογείται ο βαθμός καταλληλότητας του περιβάλλοντος και των υποψήφιων γονέων. Ενδεικτικά, διερευνώνται οι προσδοκίες, οι συνθήκες διαβίωσης, η ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, η δεκτικότητα τυχόν άλλων παιδιών στην οικογένεια για το νέο μέλος καθώς και η δεκτικότητα ως προς την διαχείριση των σχέσεων με την βιολογική οικογένεια στην περίπτωση της αναδοχής. ( Anynet, 2023).
Συμπερασματικά, η αναδοχή και η υιοθεσία αποτελούν δύο θεσμούς παιδικής προστασίας, οι οποίοι επιδιώκουν την εξασφάλιση ενός σταθερού και ασφαλούς οικογενειακού περιβάλλοντος έχοντας πάντα ως γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.
Ειρήνη Μπελητάσιου
Κοινωνική Λειτουργός
Κέντρο Ημέρας Παιδιών και Εφήβων – Podilato της [Ε.Ν.Α.]
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Anynet.gr (2023). Εγχειρίδιο εκπαίδευσης υποψήφιων ανάδοχων γονέων «ένα σπίτι για κάθε παιδί».
Κουφονικολάκου, Θ. (2021). Εναλλακτική φροντίδα των παιδιών στην Ελλάδα: Αναδοχή και τεκνοθεσία. Σε Γ. Αμπατζόγλου (Επιμ.), Αλλάζοντας χέρια: Από τον αποχωρισμό των παιδιών στην υποδοχή τους (σ. 335-354). Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
Μπαλτσιώτη, Β., & Φαρμακοπούλου, Ι. (2023). Διερεύνηση εφαρμογής του Ν. 4538/2018 για τον θεσμό της αναδοχής στα Πλαίσια Παιδικής Προστασίας. Κοινωνική Εργασία. Επιθεώρηση Κοινωνικών Επιστημών, 37(3), 1-24.
Φαρμακοπούλου, Ι. (2020). Εναλλακτικές Μορφές Προστασίας Παιδιών, Αναδοχή-Υιοθεσία. Στο ΑΓ Κολαΐτης (επιμ). Σύγχρονη Ψυχιατρική Παιδιού και Εφήβου (σελ. 571-576). Βήτα.
Φιλιοπούλου, Α. (2021). Συμφέρον του παιδιού και η νομοθεσία σχετικά με την αναδοχή. Σε Γ. Αμπατζόγλου (Επιμ.), Αλλάζοντας χέρια: Από τον αποχωρισμό των παιδιών στην υποδοχή τους (σ. 355-366). Θεσσαλονίκη: University Studio Press
ΦΕΚ Α΄ 85/16.5.2018. Νόμος 4538/2018 «Μέτρα για την προώθηση των θεσμών της αναδοχής και της υιοθεσίας και άλλες διατάξεις»
