Τρέχουσες Επιστημονικές Προσεγγίσεις και Κλινικά Δεδομένα
Η Διπολική Διαταραχή είναι μια σοβαρή, χρόνια ψυχική νόσος που επηρεάζει το συναίσθημα, την ενέργεια, τη σκέψη και τη λειτουργικότητα του ατόμου, προκαλώντας μεγάλες εναλλαγές στη διάθεση ανάμεσα σε περιόδους υψηλής δραστηριότητας (μανία ή υπομανία) και περιόδους βαθιάς θλίψης ή κατάθλιψης (American Psychiatric Association, 2022· Grande et al., 2016).
Η Παγκόσμια Ημέρα Διπολικής Διαταραχής, που τιμάται κάθε χρόνο στις 30 Μαρτίου, έχει ως στόχο να ενισχύσει την ενημέρωση, την κατανόηση και τη μείωση του στίγματος γύρω από αυτή τη διαταραχή. Η ημερομηνία επιλέχθηκε συμβολικά λόγω της σύνδεσής της με τα γενέθλια του Ολλανδού ζωγράφου Βίνσεντ Βαν Γκογκ, ο οποίος πιστεύεται ότι είχε διπολική διαταραχή.
Διάγνωση Διπολικής Διαταραχής
Η διπολική διαταραχή ανήκει στην ομάδα των διαταραχών της διάθεσης και χαρακτηρίζεται από εναλλαγές ανάμεσα σε μανιακά/υπομανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια, με πιθανότητα επανεμφάνισης σε όλη τη ζωή (APA, 2022· Malhi et al., 2021).
• Στη μανία ή υπομανία, το άτομο μπορεί να αισθάνεται υπερβολική ενέργεια, μειωμένη ανάγκη ύπνου, υπερβολική αισιοδοξία, αυξημένη δραστηριότητα ή τάση για ριψοκίνδυνες συμπεριφορές.
• Στην κατάθλιψη, εμφανίζεται μειωμένη διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, χαμηλή ενέργεια, διαταραχές ύπνου, αισθήματα απελπισίας και μειωμένη συγκέντρωση (APA, 2022· Malhi et al., 2021).
Τα συμπτώματα αυτά διαφέρουν σημαντικά από τις φυσιολογικές καθημερινές διακυμάνσεις της διάθεσης και συνεχίζονται για αρκετές ημέρες ή εβδομάδες, επηρεάζοντας σοβαρά την καθημερινή λειτουργικότητα.
Επιπολασμός
Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι περίπου το 0,5% του πληθυσμού —δηλαδή περίπου 1 στους 200 ανθρώπους— ζει με διπολική διαταραχή (World Health Organization, 2023). Η διαταραχή εμφανίζεται με παρόμοια συχνότητα σε άνδρες και γυναίκες, ενώ η έναρξή της εντοπίζεται συνήθως στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή (Merikangas et al., 2011· Fountoulakis et al., 2020).
Τύποι διπολικής διαταραχής
• Διπολική Διαταραχή Τύπου Ι: Χαρακτηρίζεται από την παρουσία τουλάχιστον ενός πλήρους μανιακού επεισοδίου, το οποίο συχνά συνοδεύεται από σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας ή ανάγκη νοσηλείας (APA, 2022· Fountoulakis et al., 2020).
• Διπολική Διαταραχή Τύπου ΙΙ: Περιλαμβάνει υπομανιακά επεισόδια και τουλάχιστον ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, χωρίς να έχει εμφανιστεί πλήρης μανία (APA, 2022).
• Κυκλοθυμική διαταραχή: Πρόκειται για μια χρόνια κατάσταση με ηπιότερες αλλά επίμονες εναλλαγές στη διάθεση (Malhi et al., 2021).
Αιτιολογία
Η αιτιολογία της διπολικής διαταραχής είναι πολυπαραγοντική. Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία, αλλά ένας συνδυασμός βιολογικών, γενετικών και ψυχοκοινωνικών παραγόντων (Grande et al., 2016· Fountoulakis et al., 2020).
Ενδεικτικά, έχουν συσχετιστεί:
• γενετική προδιάθεση και οικογενειακό ιστορικό,
• δυσλειτουργίες σε νευροβιολογικούς μηχανισμούς και νευροδιαβιβαστές,
• στρεσογόνα γεγονότα ζωής,
• καθώς και συννοσηρότητες, όπως αγχώδεις διαταραχές ή χρήση ουσιών (Malhi et al., 2021).
Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Παρότι δεν υπάρχει οριστική θεραπεία, η διπολική διαταραχή μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με συνδυασμό παρεμβάσεων (World Health Organization, 2025).
Η θεραπευτική προσέγγιση συνήθως περιλαμβάνει:
• Φαρμακευτική αγωγή, όπως σταθεροποιητές διάθεσης και άλλα ψυχοφάρμακα (Yatham etal., 2018· Fountoulakis et al., 2020),
• Ψυχοθεραπεία, συμπεριλαμβανομένης της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας (Miklowitz, 2021),
• Ψυχοκοινωνική υποστήριξη, με έμφαση στη σταθερότητα της καθημερινής ρουτίνας και τη διαχείριση του στρες.
Με την κατάλληλη υποστήριξη, πολλά άτομα μπορούν να επιτύχουν σημαντική σταθεροποίηση της διάθεσης και βελτίωση της ποιότητας ζωής τους (Grande et al., 2016).
Η διπολική διαταραχή δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ή προσωπικής επιλογής, αλλά μια αναγνωρισμένη ψυχική νόσο που απαιτεί κατανόηση και φροντίδα. Η έγκαιρη αναγνώριση, η σωστή θεραπεία και η κοινωνική αποδοχή μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη βελτίωση της ζωής των ατόμων που ζουν με αυτήν (World Health Organization, 2025· Fountoulakis et al., 2020).
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5TR). https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
Fountoulakis, K. N., Yatham, L. N., Grunze, H., Vieta, E., Young, A. H., Blier, P., Tohen, M., Kasper, S., & Moeller, H. J. (2020). The CINP Guidelines on the Definition and Evidence-Based Interventions for Treatment-Resistant Bipolar Disorder. The international journal of neuropsychopharmacology, 23(4), 230–256. https://doi.org/10.1093/ijnp/pyz064
Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00241-X
Malhi, G. S., Bell, E., Boyce, P., et al. (2021). The 2020 Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists clinical practice guidelines for mood disorders. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 55(1), 7–117. https://doi.org/10.1177/0004867420979353
Merikangas, K. R., Jin, R., He, J. P., et al. (2011). Prevalence and correlates of bipolar spectrum disorder in the world mental health survey initiative. Archives of General Psychiatry, 68(3), 241–251. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.12
Miklowitz, D. J. (2021). The Bipolar Disorder Survival Guide (3rd ed.). Guilford Press. https://www.guilford.com/books/The-Bipolar-Disorder-Survival-Guide/David-Miklowitz 9781462540813
World Health Organization. (2025). Bipolar disorder. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/bipolar-disorder
Yatham, L. N., Kennedy, S. H., Parikh, S. V., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) guidelines. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170. https://doi.org/10.1111/bdi.12609
Ελίνα Κοσμίδου
Ψυχολόγος, Msc
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας «Emotion»
