Η 15η Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά του Παιδικού Καρκίνου, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τις ανάγκες των παιδιών που νοσούν, αλλά και για την πορεία ζωής των ανθρώπων που έχουν επιβιώσει από τη νόσο. Η πρόοδος της ιατρικής έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των ποσοστών επιβίωσης, με αποτέλεσμα να αναδύεται ένας διαρκώς αυξανόμενος πληθυσμός νεαρών ενηλίκων που έχουν βιώσει καρκίνο στην παιδική ή εφηβική ηλικία. Η πραγματικότητα αυτή στρέφει την επιστημονική προσοχή όχι μόνο στη σωματική αποκατάσταση, αλλά και στις μακροχρόνιες ψυχολογικές συνέπειες της εμπειρίας της νόσου.
Η εμπειρία του καρκίνου στην αναπτυξιακή περίοδο της παιδικής και εφηβικής ηλικίας συνιστά ένα βαθιά στρεσογόνο γεγονός, το οποίο μπορεί να επηρεάσει τη συναισθηματική ρύθμιση, την αίσθηση ασφάλειας και την αντίληψη του εαυτού και του μέλλοντος. Πολλοί επιζώντες αναφέρουν αυξημένα επίπεδα άγχους, συμπτώματα κατάθλιψης ή εμπειρίες μετατραυματικού στρες, ιδιαίτερα σε μεταβατικές φάσεις της ζωής, όπως η μετάβαση στην ενήλικη ζωή, οι σπουδές ή η επαγγελματική αποκατάσταση. Η ψυχολογική δυσφορία δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά αναμενόμενη αντίδραση σε μια εμπειρία που απειλεί την ακεραιότητα του ατόμου και ανατρέπει θεμελιώδεις παραδοχές για τον κόσμο.
Παράλληλα, η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα αναδεικνύει ότι η εμπειρία της ασθένειας δεν συνδέεται αποκλειστικά με αρνητικές συνέπειες. Πολλοί επιζώντες αναφέρουν θετικές ψυχολογικές αλλαγές, όπως ενίσχυση της προσωπικής δύναμης, βαθύτερη εκτίμηση της ζωής, επαναπροσδιορισμό προτεραιοτήτων και βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων. Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως μετατραυματική ανάπτυξη και αντανακλά τη δυνατότητα του ατόμου να επεξεργαστεί γνωστικά και συναισθηματικά την τραυματική εμπειρία, αναδομώντας το νόημα που αποδίδει στη ζωή του. Σημαντικό είναι ότι η μετατραυματική ανάπτυξη δεν προϋποθέτει την απουσία ψυχολογικής δυσφορίας· οι δύο αυτές διαστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν, αποτυπώνοντας την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης προσαρμογής.
Ένας παράγοντας που φαίνεται να διαδραματίζει προστατευτικό ρόλο στην ψυχολογική προσαρμογή είναι η αισιοδοξία, δηλαδή η γενικευμένη προσδοκία θετικών εκβάσεων στο μέλλον. Η αισιοδοξία έχει συνδεθεί με αποτελεσματικότερες στρατηγικές αντιμετώπισης του στρες, μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα και ευνοϊκότερη προσαρμογή σε συνθήκες υγείας και ασθένειας. Στο πλαίσιο της εμπειρίας του παιδικού καρκίνου, η αισιοδοξία μπορεί να λειτουργήσει ως εσωτερικός πόρος που διευκολύνει την επεξεργασία του τραύματος και υποστηρίζει την ανάπτυξη θετικών αλλαγών.
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Παιδικού Καρκίνου μας υπενθυμίζει ότι η επιβίωση δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά την αρχή μιας νέας φάσης προσαρμογής. Η ολιστική φροντίδα οφείλει να περιλαμβάνει την ψυχική υγεία, την υποστήριξη της οικογένειας και την ενίσχυση των προσωπικών πόρων των επιζώντων, ώστε η εμπειρία της νόσου να μην ορίζει τη ζωή τους, αλλά να ενσωματώνεται σε μια πορεία εξέλιξης και νοήματος.
Eνδεικτική Βιβλιογραφία
Berkman, A. M., Robert, R. S., Roth, M., & Askins, M. A. (2022). A review of psychological symptoms and post-traumatic growth among adolescent and young adult survivors of childhood cancer. Journal of health psychology, 27(4), 990–1005. https://doi.org/10.1177/1359105320971706
Kim Y. (2017). Exploration of life experiences of positive growth in long-term childhood cancer survivors. European journal of oncology nursing : the official journal of European Oncology Nursing Society, 30, 60–66. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2017.08.001
World Health Organisation (2021) Childhood cancer [online]. Available at:https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer-in-children.
Zhang, S., Liu, C. Y., Wang, F., & Ni, Z. H. (2023). Post-traumatic growth among childhood cancer survivors: A qualitative meta-synthesis. European journal of oncology nursing : the official journal of European Oncology Nursing Society, 63, 102289. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2023.102289
Ελίνα Κοσμίδου
Ψυχολόγος MSc
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας “Emotion”
