Η Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, που τιμάται κάθε χρόνο στις 11 Φεβρουαρίου, καθιερώθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 2015 με έναν ξεκάθαρο σκοπό: να αναδείξει τη συμβολή των γυναικών στην επιστημονική γνώση και να υπενθυμίσει ότι η ισότιμη συμμετοχή τους στην επιστήμη παραμένει ακόμη ζητούμενο.
Τα τελευταία χρόνια, η παρουσία των γυναικών στις σπουδές STEM έχει αυξηθεί σημαντικά. Σε πολλές χώρες -και στην Ελλάδα- οι γυναίκες αποτελούν μεγάλο ποσοστό των φοιτητών στα πανεπιστήμια και σε αρκετά επιστημονικά πεδία υπερτερούν αριθμητικά. Ωστόσο, αυτή η εικόνα αλλάζει δραστικά όσο ανεβαίνουμε στην επαγγελματική και ακαδημαϊκή ιεραρχία. Εκεί εμφανίζεται το φαινόμενο της «γυάλινης οροφής» (glassceiling): ένα σύνολο άτυπων, συχνά αόρατων εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών σε θέσεις ηγεσίας, διοίκησης και λήψης αποφάσεων.
Η ανισότητα αυτή δεν είναι μόνο θεσμική ή πολιτισμική, αλλά και βαθια οικονομική. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα ανέρχεται περίπου στο 13,6%, με βάση τις ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές. Πρόκειται για μια διαφορά που παραμένει σταθερή τα τελευταία χρόνια, δείχνοντας ότι η αγορά εργασίας εξακολουθεί να ανταμείβει διαφορετικά την ίδια εργασία, ανάλογα με το φύλο.
Η εικόνα αυτή αντανακλάται και στον ακαδημαϊκό χώρο. Στα ελληνικά πανεπιστήμια, οι γυναίκες είναι πολυάριθμες στις αρχικές βαθμίδες του διδακτικού προσωπικού, όμως υποεκπροσωπούνται έντονα στις ανώτερες θέσεις. Μόλις περίπου το 23% των ηγετικών θέσεων στα ΑΕΙ κατέχεται από γυναίκες, ενώ τα συμβούλια διοίκησης και οι πρυτανικές αρχές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανδροκρατούμενες. Με απλά λόγια, οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στην παραγωγή γνώσης, αλλά σπάνια βρίσκονται στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Κι όμως, η ιστορία της επιστήμης είναι γεμάτη παραδείγματα γυναικών που διέψευσαν κάθε στερεότυπο. Η Μαρί Κιουρί, η Ρόζαλιντ Φράνκλιν και η Κάθριν Τζόνσον δεν αποτελούν απλώς ιστορικές εξαιρέσεις, αλλά αποδείξεις του τι συμβαίνει όταν το ταλέντο βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και σύγχρονες Ελληνίδες επιστήμονες, όπως η Βίκυ Καλογερά, διεθνώς αναγνωρισμένη αστροφυσικός, με καθοριστική συμβολή στην ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων και ηγετικό ρόλο σε κορυφαία ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού. Η πορεία της λειτουργεί ως ισχυρό role model, δείχνοντας ότι η αριστεία δεν έχει φύλο, έχει ευκαιρίες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη δεν χρειάζεται άλλες γενικόλογες διακηρύξεις. Χρειάζεται συνέπεια, πολιτικές που σπάνε τη γυάλινη οροφή στην πράξη και θεσμούς που αναγνωρίζουν ισότιμα τη δουλειά και την αξία. Γιατί η επιστήμη δεν προχωρά μπροστά όταν αποκλείει, αλλά όταν χωρά όλες και όλους. Και αυτό δεν είναι παραχώρηση, είναι προϋπόθεση προόδου.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία
Ελληνική Στατιστική Αρχή. (2024). Χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών. ΕΛΣΤΑΤ.
https://www.statistics.gr
Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. (2015). International Day of Women and Girls in Science. United Nations.
https://www.un.org
European Commission. (2023). She figures 2023: Gender in research and innovation. Publications Office of the European Union.
https://research-and-innovation.ec.europa.eu
Alfavita. (2024). Ανδροκρατούμενα παραμένουν τα ελληνικά πανεπιστήμια: Μόλις μία στις τέσσερις θέσεις ευθύνης καταλαμβάνεται από γυναίκα.
https://www.alfavita.gr
Kalogera, V. (n.d.). Professional profile and research contributions. University of Minnesota.
https://cse.umn.edu
NASA. (2020). Katherine Johnson biography. National Aeronautics and Space Administration.
https://www.nasa.gov
Ειρήνη Ταρασίδου
Ψυχολόγος
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας “Emotion”
