Η μουσική αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης εδώ και χιλιάδες χρόνια, συνοδεύοντας τα συναισθήματά μας, εκφράζοντας όσα δεν μπορούν τα λόγια και προσφέροντας καταφύγιο και χαρά σε δύσκολες στιγμές. Στις 21 Ιουνίου, η Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής (Fête de la Musique) εορτάζεται παγκοσμίως, αναδεικνύοντας τη διαχρονική επιρροή της μουσικής ως μορφή τέχνης. Η καθιέρωση αυτής της ημέρας έχει τις ρίζες της στο 1982, όταν θεσπίστηκε στη Γαλλία ως πρωτοβουλία του Υπουργού Πολιτισμού Jack Lang, με στόχο την προώθηση της ελεύθερης διάδοσης της μουσικής σε δημόσιους χώρους. Σήμερα, ο εορτασμός έχει επεκταθεί σε περισσότερες από 120 χώρες, ενισχύοντας την προσβασιμότητα και τη χαρά (Wikipedia Contributors, 2020).
Η παγκόσμια αυτή απήχηση δεν είναι τυχαία, καθώς η μουσική ασκεί σημαντική και πολυδιάστατη επίδραση στην ψυχική υγεία και την ευεξία. Πέραν της ψυχαγωγίας, συμβάλλει στη μείωση του στρες, στη βελτίωση της διάθεσης, στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και στην προαγωγή της κοινωνικής σύνδεσης. Σύμφωνα με τους de Witte et al., (2020), η απλή ακρόαση μουσικής αρκεί για να μειώσει το άγχος σε μέτριο έως μεγάλο βαθμό, προσφέροντας μια προσιτή και ευχάριστη παρέμβαση για την καθημερινή υποστήριξη της ψυχικής υγείας.
Η θετική επίδραση της μουσικής δεν περιορίζεται σε άτομα με ψυχιατρικές διαγνώσεις, αλλά αφορά το σύνολο του πληθυσμού, λειτουργώντας προληπτικά και ενισχύοντας την ψυχολογική ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη των Gustavson et al., (2021), η ενεργητική ενασχόληση με τη μουσική, όπως το παίξιμο οργάνων ή το τραγούδι, σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους στον γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, η μουσική ενισχύει την κοινωνική συνοχή, μειώνει το αίσθημα μοναξιάς και λειτουργεί ως ψυχικό απόθεμα έναντι των καθημερινών στρεσογόνων παραγόντων. Η ευρεία προσβασιμότητά της την καθιστά αποτελεσματικό εργαλείο αυτοφροντίδας, ικανό να υποστηρίξει την ευεξία ανεξαρτήτως ηλικίας, μορφωτικού επιπέδου ή πολιτισμικού υπόβαθρου.
Πέρα όμως από την καθημερινή ακρόαση, η μουσικοθεραπεία έχει αναγνωριστεί ως αυτόνομο επάγγελμα στον χώρο της υγείας, αξιοποιώντας επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις (American Music Therapy Association, 2023). Πιστοποιημένοι θεραπευτές εφαρμόζουν ενεργητικές μεθόδους, όπως το τραγούδι και το παίξιμο οργάνων, καθώς και παθητικές, όπως η ακρόαση, με στόχο τη μείωση του άγχους και την ενίσχυση της συναισθηματικής έκφρασης. Η αποτελεσματικότητα αυτή ερμηνεύεται εν μέρη από τη νευροεπιστημονική βάση της μουσικής. Σύμφωνα με τους Wu et al., (2019), η μουσική ενεργοποιεί εκτεταμένα δίκτυα του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα, τη μνήμη και την κίνηση, γεγονός που εξηγεί τη θεραπευτική της δυναμική.
Τα δεδομένα αυτά αποκτούν σημασία στην κλινική πράξη. Στη μετα-ανάλυση των McCrary et al., (2022), η μουσικοθεραπεία και το τραγούδι βελτίωσαν σημαντικά την ποιότητα ζωής των συμμετεχόντων, οι οποίοι ανέφεραν ότι η μουσική λειτούργησε ως ευέλικτο εργαλείο χαλάρωσης, συναισθηματικής έκφρασης και κοινωνικής σύνδεσης.
Η κλινική αξία της μουσικής αναδεικνύεται ιδιαίτερα σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές. Σύμφωνα με ανασκόπηση εύρους των Golden et al., (2021) σε 349 μελέτες, η μουσική υποστηρίζει ουσιαστικά την ψυχική υγεία ατόμων με σοβαρές διαταραχές, για παράδειγμα στη διπολική διαταραχή, δραστηριότητες όπως η προσωπική ηχογράφηση διευκολύνουν την έκφραση και τη ρύθμιση έντονων συναισθηματικών μεταπτώσεων. Επιπλέον, σε άτομα με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, η κλινική αυτοσχέδια μουσικοθεραπεία οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση των συμπτωμάτων (Zarate, 2016 ; Gutiérrez & Camarena, 2015).
Παρομοίως, σε άτομα με ψύχωση, η μουσικοθεραπεία αποτέλεσε βαθιά προσωπική και απελευθερωτική εμπειρία. Στη μελέτη των Solli και Rolvsjord, (2014), οι συμμετέχοντες περιέγραψαν τη μουσική ως «καταφύγιο» από το στίγμα και την ψυχιατρική πραγματικότητα, ενισχύοντας τη ζωτικότητα, την ελπίδα και το κίνητρό τους. Η θεραπευτική αξία της μουσικής επεκτείνεται και σε παιδιά και εφήβους, καθώς οι Preyde et al., (2015) κατέγραψαν βελτίωση της διάθεσης, μείωση του άγχους και ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης σε νοσηλευόμενους εφήβους.
Συνοψίζοντας, η μουσική δεν αποτελεί απλώς μέσο ψυχαγωγίας, αλλά συνιστά ισχυρό εργαλείο ψυχικής υγείας σε πολλαπλά επίπεδα. Μέσω της ενεργοποίησης εγκεφαλικών δικτύων ή της ανακούφισης συμπτωμάτων σε σοβαρές διαταραχές, τα ερευνητικά δεδομένα τεκμηριώνουν την αξία της. Είτε μέσω επαγγελματικής θεραπείας είτε μέσω καθημερινής ακρόασης, η μουσική παραμένει προσιτή, ευχάριστη και αποτελεσματική.
Αννα Μαρία Καραφυλλίδου,
Ψυχολόγος,
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας- Emotion
Βιβλιογραφία
American Music Therapy Association. (2023). What is music therapy? Musictherapy.org; American Music Therapy Association. https://www.musictherapy.org/about/musictherapy/
Bradt, J., Dileo, C., Myers-Coffman, K., & Biondo, J. (2021). Music interventions for improving psychological and physical outcomes in people with cancer. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(10). https://doi.org/10.1002/14651858.cd006911.pub4
de Witte, M., Spruit, A., van Hooren, S., Moonen, X., & Stams, G.-J. (2020). Effects of music interventions on stress-related outcomes: a systematic review and two meta-analyses. Health Psychology Review, 14(2), 294–324. https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1627897
Golden, T. L., Springs, S., Kimmel, H. J., Gupta, S., Tiedemann, A., Sandu, C. C., & Magsamen, S. (2021). The Use of Music in the Treatment and Management of Serious Mental Illness: A Global Scoping Review of the Literature. Frontiers in Psychology, 12(12). https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.649840
Gustavson, D. E., Coleman, P. L., Iversen, J. R., Maes, H. H., Gordon, R. L., & Lense, M. D. (2021). Mental health and music engagement: review, framework, and guidelines for future studies. Translational Psychiatry, 11(1), 370. https://doi.org/10.1038/s41398-021-01483-8
McCrary, J. M., Altenmüller, E., Kretschmer, C., & Scholz, D. S. (2022). Association of Music Interventions With Health-Related Quality of Life: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open, 5(3), e223236–e223236. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2022.3236
Preyde, M., Berends, A., Parehk, S., & Heintzman, J. (2015). Adolescents’ Evaluation of Music Therapy in an Inpatient Psychiatric Unit: A Quality Improvement Project. Music Therapy Perspectives, 35(1), 58–62. https://doi.org/10.1093/mtp/miv008
Solli, H. P., & Rolvsjord, R. (2014). “The Opposite of Treatment”: A qualitative study of how patients diagnosed with psychosis experience music therapy. Nordic Journal of Music Therapy, 24(1), 67–92. https://doi.org/10.1080/08098131.2014.890639
Wikipedia Contributors. (2020, December 22). Fête de la Musique. Wikipedia; Wikimedia Foundation. https://en.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAte_de_la_Musique
Wu, K., Anderson, J., Townsend, J., Frazier, T., Brandt, A., & Karmonik, C. (2019). Characterization of functional brain connectivity towards optimization of music selection for therapy: a fMRI study. International Journal of Neuroscience, 129(9), 1–9. https://doi.org/10.1080/00207454.2019.1581189
Zarate, R. (2016). Clinical improvisation and its effect on anxiety: A multiple single subject design. The Arts in Psychotherapy, 48, 46–53. https://doi.org/10.1016/j.aip.2015.11.005
