Στις 25 Απριλίου, η παγκόσμια κοινότητα γιορτάζει την Ημέρα Γονικής
Αποξένωσης (National Day Calendar, 2026). Η ημέρα αυτή έχει ως στόχο την
ευαισθητοποίηση του κόσμου σχετικά με το ζήτημα της γονικής αποξένωσης και τις
επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα παιδιά και τις σχέσεις με τους γονείς τους. Το
φαινόμενο αυτό πλήττει εκατομμύρια παιδιά που χειραγωγούνται από τον έναν γονέα ώστε να απορρίψουν τον άλλο. Αν και συχνά παραμένει αθέατο πίσω από κλειστές πόρτες οικογενειακών διαμαχών, οι συνέπειές του είναι βαθιές και μακροχρόνιες.
Σύμφωνα με την επιστημονική βιβλιογραφία, η γονική αποξένωση είναι μια
ψυχική κατάσταση στην οποία ένα παιδί, του οποίου οι γονείς συνήθως βρίσκονται
σε διαδικασία χωρισμού με έντονες συγκρούσεις, συμμαχεί με τον έναν γονέα (τον
αποξενωτικό) και απορρίπτει τη σχέση με τον άλλο γονέα (τον απορριφθέντα) χωρίς αντικειμενική αιτία (Bernet & Greenhill, 2022). Η επιθυμία του αποξενωτικού γονέα για εκδίκηση, σε συνδυασμό με συναισθήματα θυμού και απογοήτευσης, μπορεί να τον εμποδίζει να έχει μια πιο μετριοπαθή άποψη για τη σχέση μεταξύ του παιδιού και του απορριφθέντα γονέα και να χρησιμοποιεί στρατηγικές χειραγώγησης της σχέσης του παιδιού με τον άλλο γονέα (Verhaar et al., 2022).
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τη γονική αποξένωση (Γ.Α.) από τις γονικές
αποξενωτικές συμπεριφορές (Γ.Α.Σ.). Η Γ.Α. αναφέρεται στις συμπεριφορές και τα
σημάδια που εκδηλώνει το αποξενωμένο παιδί, ενώ οι Γ.Α.Σ. αναφέρονται στις
δραστηριότητες του αποξενωτικού γονέα που συμβάλλουν στη διακοπή της σχέσης
του παιδιού με τον απορριφθέντα (Bernet & Greenhill, 2022). Στο πλαίσιο αυτό, η
γονική αποξένωση εκδηλώνεται μέσα από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μοτίβα
συμπεριφοράς του παιδιού. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η εκστρατεία
δυσφήμισης, κατά την οποία το παιδί επαναλαμβάνει έναν κατάλογο επικρίσεων για τον απορριφθέντα γονέα προς τρίτους (π.χ. συμβούλους, αξιολογητές, δικηγόρους ή δικαστές), καθώς και η διατύπωση αδύναμων, επιπόλαιων ή παράλογων αιτιολογήσεων για την απόρριψή του. Επιπλέον, παρατηρείται έλλειψη αμφιθυμίας, με το παιδί να αντιλαμβάνεται τον έναν γονέα ως απόλυτα «καλό» και τον άλλον ως απόλυτα «κακό», καθώς και το φαινόμενο του «ανεξάρτητου στοχαστή», όπου το παιδί δηλώνει ότι η απόφασή του να απορρίψει τον γονέα είναι αποκλειστικά δική του (Bernet & Greenhill, 2022; Verhaar et al., 2022).
Παράλληλα, οι συμπεριφορές γονικής αποξένωσης από τον αποξενωτικό
γονέα μπορεί να περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ενεργειών που στοχεύουν στη
διατάραξη της σχέσης του παιδιού με τον απορριφθέντα γονέα. Τέτοιες συμπεριφορές περιλαμβάνουν την κακολογία του απορριφθέντος γονέα, τον περιορισμό της επαφής του παιδιού μαζί του και την παρέμβαση στις μεταξύ τους επικοινωνίες, καθώς και τον περιορισμό οποιασδήποτε θετικής αναφοράς προς αυτόν. Επιπλέον, ο αποξενωτικός γονέας μπορεί να αποθαρρύνει το ενδιαφέρον του παιδιού για τον άλλο γονέα, να του μεταφέρει ότι δεν είναι αγαπητό από αυτόν ή ακόμη και να το ωθεί να επιλέξει μεταξύ των δύο γονέων. Μάλιστα, ενδέχεται να καλλιεργείται η αντίληψη ότι ο απορριφθείς γονέας είναι επικίνδυνος και σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί ενθαρρύνεται να τον κατασκοπεύει ή να διατηρεί μυστικά από αυτόν (Harman et al., 2019· Warshak, 2015). Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι συμπεριφορές γονικής αποξένωσης μπορούν να εμφανιστούν και σε θετούς γονείς, παππούδες και γιαγιάδες, καθώς και σε άλλους ενήλικες που έχουν σχέση με το παιδί (Harman et al., 2019). Με άλλα λόγια, η αποξένωση δεν περιορίζεται μόνο στους βιολογικούς γονείς, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί σε κάθε στενή σχέση φροντίδας.
Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων των Harman et al. (2019) αποκάλυψαν
ότι το να είναι κανείς στόχος συμπεριφορών γονικής αποξένωσης σχετίζεται με
αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως κατάθλιψη και συμπτώματα
μετατραυματικού στρες. Επιπλέον, υπονομεύουν τη θεμελιώδη ανάγκη που έχουν
όλοι οι άνθρωποι για το αίσθημα του ανήκειν, την αυτοεκτίμηση και τη θετική σχέση με τους κύριους φροντιστές τους.
Στην Ελλάδα του 2026, η γονική αποξένωση δεν ορίζεται ρητά ως αυτοτελές
έγκλημα, αλλά αναγνωρίζεται ως «κακή άσκηση γονικής μέριμνας» (άρθρο 1532
ΑΚ), η οποία περιλαμβάνει τη διατάραξη της συναισθηματικής σχέσης, την
παρεμπόδιση επικοινωνίας ή τη μη συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις. Οι
συνέπειες για τους παραβάτες μπορούν να οδηγήσουν σε πρόστιμα, φυλάκιση έως 3 έτη ή και αφαίρεση της επιμέλειας. Παράλληλα παραμένει σε ισχύ ο βασικός νόμος 4800/2021, ο οποίος καθιερώνει την κοινή άσκηση γονικής μέριμνας ως κανόνα και εισάγει το τεκμήριο του 1/3 του χρόνου επικοινωνίας (άρθρο 1520 ΑΚ). Ωστόσο, η νομική αναγνώριση από μόνη της δεν αρκεί· απαιτείται συστηματική εκπαίδευση δικαστών, δικηγόρων και κοινωνικών λειτουργών ώστε να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια της αποξένωσης.
Η θεραπεία στο παιδί, ειδικά στα αρχικά στάδια της αποξένωσης και από
ειδικούς ψυχικής υγείας εξοπλισμένους με επαρκή κατανόηση πάνω στο θέμα της
Γ.Α., μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αποφύγει να ταχθεί υπέρ του ενός γονέα και εις βάρος του άλλου, να επιβεβαιώσει το δικαίωμά του να δίνει και να λαμβάνει αγάπη και από τους δύο γονείς και να αποφεύγει την εμπλοκή του στις διαμάχες των γονιών του (Warshak, 2015). Οι Verhaar et al. (2022) αναφέρουν ότι η εκπαίδευση του κοινού σχετικά με το φαινόμενο της γονικής αποξένωσης φαίνεται να συνδέεται με τη χρήση δεξιοτήτων προσαρμοστικής αντιμετώπισης. Επιπλέον, η θεραπεία σχημάτων μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που έχουν εκτεθεί σε γονική αποξένωση να συνθέσουν και να κατανοήσουν την εμπειρία τους (Verhaar et al., 2022). Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, ιδίως μέσω ημερών όπως η 25η Απριλίου, αποτελούν κρίσιμα βήματα για την πρόληψη του φαινομένου και την υποστήριξη των παιδιών που βιώνουν αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα.
Άννα Μαρία Καραφυλλίδου,
Ψυχολόγος
EMOTION- Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ημαθίας
Βιβλιογραφία
Bernet, W., & Greenhill, L. L. (2022). The five-factor model for the diagnosis of
parental alienation. Journal of the American Academy of Child & Adolescent
Psychiatry, 61(7), 891–893. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2021.11.026
Harman, J. J., Leder-Elder, S., & Biringen, Z. (2019). Prevalence of adults who are
the targets of parental alienating behaviors and their impact. Children and
Youth Services Review, 106, Article
104471. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2019.104471
National Day Calendar. (2026). Parental alienation day (April
25). https://nationaldaycalendar.com/celebrations/parental-alienation-day-
april-25Ν. 4800/2021, Μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τις σχέσεις γονέων και τέκνων, άλλα ζητήματα οικογενειακού δικαίου και λοιπές επείγουσες διατάξεις, Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ Α΄ 81/21.05.2021.
Verhaar, S., Matthewson, M. L., & Bentley, C. (2022). The impact of parental
alienating behaviours on the mental health of adults alienated in
childhood. Children, 9(4), Article 475. https://doi.org/10.3390/children9040475
Warshak, R. A. (2015). Parental alienation: Overview, management, intervention, and practice tips. Journal of the American Academy of Matrimonial
Lawyers, 28, 181–248. https://www.aaml.org/wp-content/uploads/MAT107_7.pdf
Άρθρο 1520 Α.Κ. (Π.Δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον Ν. 4800/2021, ΦΕΚ Α΄
81/21.05.2021). Προσωπική επικοινωνία.
Άρθρο 1532 Α.Κ. (Π.Δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον Ν. 4800/2021, ΦΕΚ Α΄
81/21.05.2021). Συνέπειες κακής άσκησης.
