Στη σύγχρονη εποχή, η ταυτότητα του ατόμου και η εικόνα που διατηρεί για τον εαυτό του δεν συγκροτούνται πλέον αποκλειστικά μέσα από τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές και τις δια ζώσης αλληλεπιδράσεις (Chauhan et al., 2025; de Vries, 2014; Touzani, 2025). Η ραγδαία εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει μετατρέψει το ψηφιακό περιβάλλον σε έναν πρωταρχικό χώρο επικοινωνίας, κοινωνικοποίησης, αυτοπαρουσίασης και διαρκούς επαναπροσδιορισμού της αυτοαντίληψης (Chauhan et al., 2025; Touzani, 2025). Ενώ η επιστημονική έρευνα στο παρελθόν επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδική και εφηβική ηλικία, η σύγχρονη βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι η ενήλικη ζωή —παρά τη σχετική σταθεροποίηση της προσωπικότητας— παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη στους ψυχολογικούς μηχανισμούς που καλλιεργούνται στα ψηφιακά δίκτυα (Hassan & Afzal, 2022; Touzani, 2025). Το ψηφιακό «εγώ», ως ένα δυναμικό και διαρκώς αξιολογούμενο προσωπείο, διαμορφώνει σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες κατανοούν την αξία, την κοινωνική τους θέση, καθώς και τη σωματική τους υπόσταση (de Vries, 2014; Touzani, 2025).
Για να κατανοηθεί πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν την ταυτότητα των ενηλίκων, εξετάζονται τρεις βασικές θεωρίες (Touzani, 2025). Πρώτον, σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης (Festinger, 1954; Touzani, 2025), τα άτομα αξιολογούν τον εαυτό τους συγκρινόμενα με τους άλλους. Στον ψηφιακό κόσμο συγκρίνονται σχεδόν πάντα «προς τα πάνω», καθώς εκτίθονταικυρίως στις επιλεγμένες και εξιδανικευμένες στιγμές των άλλων όπως επιτυχίες,μεαποτέλεσμα να βιώνουν συχνά αισθήματα ανεπάρκειας και χαμηλής αυτοεκτίμησης (Chauhan et al., 2025; Hassan & Afzal, 2022; Primack et al., 2017; Touzani, 2025).
Δεύτερον, η διαδικασία αυτή συνδέεται με τη θεωρία της αυτοπαρουσίασης(Goffman, 1959; Touzani, 2025) και το υπερπροσωπικό μοντέλο επικοινωνίας (Walther, 1996, 2007), καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν στους χρήστες να προβάλλουν μια ιδανική εκδοχή του εαυτού τους, π.χ. δημοσιεύοντας αποκλειστικά επεξεργασμένες φωτογραφίες (de Vries, 2014; Touzani, 2025). Ωστόσο, η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην πραγματική ζωή και την ψηφιακή εικόνα προκαλεί εσωτερική σύγκρουση και άγχος (Touzani, 2025).
Τρίτον, μέσω της αυτο-αντικειμενοποίησης (Fredrickson & Roberts, 1997; Touzani, 2025), τα άτομα αντιμετωπίζουν το σώμα τους ως αντικείμενο προς κρίση (de Vries, 2014; Touzani, 2025). Έτσι, εξαρτούν την αξία τους από μετρήσιμους δείκτες, όπως τα «likes» και οι ακόλουθοι, κάνοντας την αυτοεκτίμησή τους εξαιρετικά εύθραυστη απέναντι στο ψηφιακό κοινό (Chauhan et al., 2025; Sharma etal., 2026; Touzani, 2025).
Πέρα όμως από την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση, η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης διαχέεται ευρύτερα στην καθημερινή ζωή και την ψυχική υγεία των ενηλίκων (Chauhan et al., 2025; Ulvi et al., 2022). Μελέτες καταδεικνύουν ότι η υπερβολική και προβληματική χρήση των δικτύων συσχετίζεται σημαντικά με συμπτώματα κατάθλιψης, γενικευμένου άγχους και συναισθηματικής δυσφορίας (Chauhan et al., 2025; Ulvi et al., 2022). Μάλιστα, η ταυτόχρονη χρήση πολλαπλών πλατφορμών συνδέεται ανεξάρτητα με υψηλότερες πιθανότητες εμφανίσης τέτοιων συμπτωμάτων, καθώς το διαρκές ψηφιακό multitasking και η προσπάθεια πλοήγησης ανάμεσα στους διαφορετικούς κανόνες και τις απαιτήσεις κάθε πλατφόρμας προκαλούν διάχυση της ταυτότητας και επιβάρυνση της συναισθηματικής κατάστασης (Primack et al., 2017). Επιπλέον, η συνήθεια της συνεχούς κατανάλωσης περιεχομένου και η έκθεση στο μπλε φως των οθονών διαταράσσουν τους κιρκάδιους ρυθμούς, οδηγώντας σε κακή ποιότητα ύπνου, χρόνια κόπωση και πτώση της γνωστικής απόδοσης (Chauhan et al., 2025). Σε συμπεριφορικό και επαγγελματικό επίπεδο, η καταναγκαστική ανάγκη ελέγχου των ειδοποιήσεων και ο φόβος της κοινωνικής παράλειψης (Fear of Missing Out – FOMO) προκαλούν διάσπαση προσοχής, δυσκολίες αυτορρύθμισης και μείωση της παραγωγικότητας (Chauhan etal., 2025).
Παρά τις παραπάνω αρνητικές συνέπειες, η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά εξαρτάται καθοριστικά από το μοτίβο χρήσης και τα ατομικά χαρακτηριστικά (Leimonis & Koutra, 2022; Ulvi et al., 2022). Η βιβλιογραφία διαχωρίζει με σαφήνεια την παθητική από την ενεργητική χρήση (Leimonis & Koutra, 2022; Touzani, 2025). Η παθητική χρήση, δηλαδή η άσκοπη κατανάλωση περιεχομένου και η σιωπηρή παρακολούθηση προφίλ χωρίς αλληλεπίδραση, συνδέεται άμεσα με αισθήματα φθόνου, κοινωνική απομόνωση και επιδείνωση της ψυχικής διάθεσης (Leimonis & Koutra, 2022; Touzani, 2025). Αντίθετα, η ενεργητική χρήση , η οποία εστιάζει στην ουσιαστική επικοινωνία με φίλους, την ανταλλαγή απόψεων και τη δημιουργική έκφραση, μπορεί να ενισχύσει το κοινωνικό κεφάλαιο και να συνδεθεί με υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης και χαμηλότερη καταθλιπτική συμπτωματολογία, όπως έδειξαν οι Leimonis και Koutra (2022) σε μελέτη τους σε νεαρούς ενήλικες στην Ελλάδα. Παράλληλα, τα δίκτυα λειτουργούν συχνά ως πλαίσια αλληλοϋποστήριξης, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων ή για άτομα που αντιμετωπίζουν προκλήσεις ψυχικής υγείας, προσφέροντας αίσθημα κοινότητας και πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες (Leimonis & Koutra, 2022; Ulvi et al., 2022).
Συμπερασματικά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν ισχυρούς κανονιστικούς μηχανισμούς που αναδιαμορφώνουν βαθιά την ενήλικη ταυτότητα και αυτοαντίληψη (Chauhan et al., 2025; Touzani, 2025). Το ψηφιακό περιβάλλον λειτουργεί ως ένας μεγεθυντικός καθρέφτης των ανασφαλειών του ατόμου, αλλά ταυτόχρονα και ως πεδίο έκφρασης και κοινωνικής σύνδεσης (de Vries, 2014; Touzani, 2025; Ulvi et al., 2022). Η διαφύλαξη της ψυχικής ισορροπίας και της αυτοεκτίμησης στην ενήλικη ζωή απαιτεί την ανάπτυξη κριτικής ψηφιακής παιδείας, τη μετάβαση σε συνειδητά και ενεργητικά πρότυπα χρήσης, καθώς και τη συνειδητή αποσύνδεση της προσωπικής αξίας από την απατηλή επιβεβαίωση των ψηφιακών εντυπώσεων (Chauhan et al., 2025; Sharma et al., 2026; Touzani, 2025).
Θεοδώρου Ιωάννα,
Ψυχολόγος,
Emotion- Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Chauhan, R., Al-Tarawneh, A. M. A., Al-Dmour, N. A., Mudliyar, K., Dubey, K., Yafi, E., & Ghazal, T. M. (2025). Social media addiction: A comprehensive state of mental health. International Journal of Advanced and Applied Sciences, 12(9), 100–106. https://doi.org/10.21833/ijaas.2025.09.009
de Vries, D. A. (2014). Social media and online self-presentation: Effects on how we see ourselves and our bodies [Doctoral dissertation, University of Amsterdam]. DARE: Digital Academic Repository.
Hassan, K., & Afzal, S. (2022). Social-media usage, self-esteem and self-concept in young adults. International Journal of Business and Economic Affairs, 7(1), 1–9. https://doi.org/10.24088/IJBEA-2022-71001
Leimonis, E., & Koutra, K. (2022). Social media use and mental health in young adults of Greece: A cross-sectional study. Clinical Psychology in Europe, 4(2), Article e4621. https://doi.org/10.32872/cpe.4621
Primack, B. A., Shensa, A., Escobar-Viera, C. G., Barrett, E. L., Sidani, J. E., Colditz, J. B., & James, A. E. (2017). Use of multiple social media platforms and symptoms of depression and anxiety: A nationally-representative study among U.S. young adults. Computers in Human Behavior, 69, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.11.013
Sharma, N., Gujar, S., & Parkar, A. (2026). Assessing the impact of social media: Implications on self esteem and body image in young adults. Journal of Advance and Future Research, 4(5), 299–306.
Touzani, H. (2025). Social media and body image in adults: A theoretical exploration of psychological mechanisms. World Journal of Advanced Research and Reviews, 26(3), 2361–2377. https://doi.org/10.30574/wjarr.2025.26.3.2355
Ulvi, O., Karamehic-Muratovic, A., Baghbanzadeh, M., Bashir, A., Smith, J., & Haque, U. (2022). Social media use and mental health: A global analysis. Epidemiologia, 3(1), 11–25. https://doi.org/10.3390/epidemiologia3010002
