Η Παγκόσμια Ημέρα Αυτοφροντίδας δεν αποτελεί απλώς μια αφορμή για μια πρόσκαιρη πολυτέλεια ή μια στιγμή χαλάρωσης, αλλά μια ουσιαστική υπενθύμιση ότι η προσωπική σωματική, ψυχική και συναισθηματική ευεξία οφείλει να βρίσκεται στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων κάθε ανθρώπου (Riegel et al., 2024, 2025; Truscott et al., 2024).
Στον σύγχρονο κόσμο, όπου οι απαιτήσεις της καθημερινότητας, οι επαγγελματικές πιέσεις, οι οικογενειακοί ρόλοι και ο αυξημένος χρόνος ενασχόλησης με ψηφιακές οθόνες αυξάνονται με καταιγιστικούς ρυθμούς, επικρατεί συχνά μια ευρύτερη κουλτούρα «αυτοθυσίας», στην οποία οι ανάγκες των άλλων και οι εξωτερικές υποχρεώσεις τοποθετούνται συστηματικά πάνω από την προσωπική μας υγεία (Picton, 2021; Twenge & Campbell, 2018). Ωστόσο, η σύγχρονη επιστημονική κοινότητα υπογραμμίζει πως η αυτοφροντίδα δεν είναι πράξη εγωισμού, αλλά μια ενεργή, συνειδητή και συνεχής διαδικασία πρόληψης, διατήρησης της υγείας, μείωσης του στρες και καλλιέργειας της ανθεκτικότητας για κάθε άτομο σε κάθε στάδιο της ζωής του (González-González & Requena, 2023; Perera & Agboola, 2019; Riegel et al., 2024, 2025; Truscott et al., 2024).
Όπως αναδεικνύεται από τη διεθνή βιβλιογραφία, η ανάγκη για συστηματική αυτοφροντίδα είναι επιτακτική για όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως, καθώς η παραμέλησή της οδηγεί σε συσσωρευμένο άγχος, συναισθηματική εξάντληση ,burnout και σοβαρή αποδιοργάνωση της ισορροπίας μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής (Bettney, 2017; Picton, 2021; Riegel et al., 2024).
Η διαρκής έλλειψη χρόνου, οι υψηλές απαιτήσεις της καθημερινότητας, η τάση προς την τελειομανία, οι κοινωνικές προσδοκίες, αλλά και τα αισθήματα ενοχής ή ντροπής όταν αποτυγχάνουμε να φανούμε «αντάξιοι» των ρόλων μας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η φροντίδα του εαυτού παραμερίζεται (Bettney, 2017; Picton, 2021; Sirois et al., 2019). Αυτό το φαινόμενο επιβεβαιώνει ότι η ικανότητα να φροντίζουμε τον εαυτό μας δεν είναι μια αυτονόητη ή έμφυτη συμπεριφορά, αλλά μια θεμελιώδης δεξιότητα που χρειάζεται να καλλιεργείται συνειδητά, να εκπαιδεύεται και να υποστηρίζεται ενεργά από το κοινωνικό, οικογενειακό και εργασιακό μας περιβάλλον (Bettney, 2017; Picton, 2021; Riegel et al., 2025).
Η ουσία της αυτοφροντίδας έγκειται στην επίτευξη μιας δυναμικής ισορροπίας ανάμεσα στις καθημερινές υποχρεώσεις και στην προσωπική ευημερία (Picton, 2021). Περιλαμβάνει τόσο την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών όπως η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική άσκηση, ο επαρκής, ποιοτικός ύπνος και ο περιορισμός του αλόγιστου χρόνου οθόνης, όσο και την καλλιέργεια της συναισθηματικής νοημοσύνης, της αυτοεπίγνωσης, της αυτοσυμπόνιας και της ικανότητας να θέτουμε σαφή και υγιή όρια στους γύρω μας (Bettney, 2017; Riegel et al., 2025; Sirois et al., 2019; Truscott et al., 2024; Twenge & Campbell, 2018).
Μάλιστα, η ανάπτυξη της αυτοσυμπόνιας λειτουργεί ως καταλυτικός προστατευτικός παράγοντας που μειώνει τα αισθήματα ενοχής και ντροπής απέναντι στις καθημερινές προκλήσεις, επιτρέποντας στο άτομο να διαχειρίζεται τα λάθη του με κατανόηση και να προστατεύει την ψυχική του ευεξία (Sirois et al., 2019; Truscott et al., 2024). Η αποτελεσματική διαχείριση του χρόνου, η τακτική παρακολούθηση των σωματικών και ψυχικών μας αναγκών, η ενίσχυση ενεργών στρατηγικών αντιμετώπισης (active coping), καθώς και η έγκαιρη αναζήτηση υποστήριξης όταν αυτή απαιτείται, αποτελούν τα βασικότερα εργαλεία για την πρόληψη της σωματικής και ψυχολογικής εξάντλησης (Picton, 2021; Riegel et al., 2024, 2025).
Η Παγκόσμια Ημέρα Αυτοφροντίδας μάς προσκαλεί να αναλογιστούμε ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά στους άλλους ή να ανταπεξέλθει στους ρόλους του, αν πρώτα δεν είναι ο ίδιος πλήρης, υγιής και συναισθηματικά ισορροπημένος (Bettney, 2017; Picton, 2021; Sirois et al., 2019). Η φροντίδα του εαυτού μας δεν είναι πολυτέλεια, αλλά το πρώτο και πιο βασικό βήμα για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις της ζωής με ενέργεια, πληρότητα, ανθεκτικότητα και ενσυναίσθηση (Bettney, 2017; Picton, 2021; Riegel et al., 2024).
Ας γίνει λοιπόν αυτή η ημέρα η αφορμή για να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας, να αφήσουμε στην άκρη τις ενοχές και να δεσμευτούμε ότι ο εαυτός μας θα λαμβάνει καθημερινά τη φροντίδα και τη συμπόνια που του αξίζει (Picton, 2021; Riegel et al., 2025; Sirois et al., 2019).
Θεοδώρου Ιωάννα,
Ψυχολόγος,
Emotion- Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Bettney, L. (2017). Reflecting on self-care practices during clinical psychology training and beyond. Reflective Practice, 18(3), 369–380. https://doi.org/10.1080/14623943.2017.1294532
González-González, E., & Requena, C. (2023). Self-care interventions of community-dwelling older adults: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Public Health, 11, Article 1254172.https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1254172
Perera, N., & Agboola, S. (2019). Are formal self-care interventions for healthy people effective? A systematic review of the evidence. BMJ Global Health, 4(6), Article e001415. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2019-001415
Picton, A. (2021). Work-life balance in medical students: Self-care in a culture of self-sacrifice. BMC Medical Education, 21, Article 8. https://doi.org/10.1186/s12909-020-02434-5
Riegel, B., Barbaranelli, C., Stawnychy, M. A., Matus, A., & Hirschman, K. B. (2024). Does self-care improve coping or does coping improve self-care? A structural equation modeling study. Applied Nursing Research, 78, Article 151810. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2024.151810
Riegel, B., Jaarsma, T., & Strömberg, A. (2025). An update to the middle-range theory of self-care of chronic illness. Advances in Nursing Science, 49, 14–25. https://doi.org/10.1097/ANS.0000000000000594
