Η μητέρα αποτελεί αδιαμφισβήτητα την καρδιά και τον ακρογωνιαίο λίθο της
οικογένειας, διαδραματίζοντας έναν πολυδιάστατο και εντελώς αναντικατάστατο
ρόλο που εμπλουτίζει τη ζωή όλων των μελών της. Ιστορικά, σε πολλές κουλτούρες,
οι μητέρες θεωρούνταν ιερές φιγούρες και χαρακτηρίζονταν «αγαπημένες»,
απολαμβάνοντας ύψιστο σεβασμό ως το απόλυτο επίκεντρο της κοινωνικής,
πολιτικής και πολιτισμικής ζωής της κοινότητας (McKinley, Liddell, & Lilly, 2021).
Σήμερα, οι μητέρες αναγνωρίζονται δικαίως ως οι πραγματικοί «καπετάνιοι» του
νοικοκυριού, καθώς οραματίζονται, οργανώνουν με επιτυχία και υποστηρίζουν με
αφοσίωση την καθημερινή ευημερία της οικογένειας (Ciciolla & Luthar, 2019). Η
μητρότητα δεν περιορίζεται απλώς σε ένα σύνολο καθηκόντων, αλλά συνιστά μια
βαθιά ταυτότητα που προσδίδει τεράστια εσωτερική δύναμη και ανεκτίμητη
κοινωνική αξία στη γυναίκα, αναδεικνύοντάς την σε κεντρικό πυλώνα της κοινωνίας
(Jolly, 2017).
Σε περιόδους κρίσης ή έντονου άγχους, η μητέρα καταφέρνει να αποτελεί το
απόλυτο, σταθερό σημείο αναφοράς για το παιδί μέσω της αδιάκοπης ανταπόκρισης στις ανάγκες του, προσφέροντας μια αγκαλιά ζεστασιάς, τρυφερότητας και ειλικρινούς προστασίας (Camilo et al., 2019). Όταν μάλιστα η μητέρα υποστηρίζεται επαρκώς στο πλαίσιο της συν-γονεϊκότητας, αποτρέπει επιτυχώς τη μεταβίβαση της έντασης στο παιδί, παρέχοντας ένα περιβάλλον γαλήνης που ελαχιστοποιεί τις προβληματικές συμπεριφορές του παιδιού και το γεμίζει ασφάλεια (Zhu et al., 2024). Αυτή η ανεκτίμητη ενδυνάμωση πηγάζει επίσης από τη συλλογική ανθεκτικότητα και τη χρήση εσωτερικών στρατηγικών, όπως η αίσθηση της συνοχής, που επιτρέπουν στη μητέρα να κρατά τη ζωή της οικογένειας αρμονικά ενωμένη μέρα με τη μέρα, ξεπερνώντας κάθε αντιξοότητα (Aivalioti & Pezirkianidis, 2020).
Μέσα από αυτή την αόρατη συναισθηματική εργασία, η μητέρα καλλιεργεί
αδιόρατα αλλά εξαιρετικά σταθερά την αυτοπεποίθηση του παιδιού της από την
πρώτη κιόλας μέρα της ζωής του. Βρίσκεται σε διαρκή τρυφερή επαγρύπνηση για τα συναισθήματά του, επιλύει προβλήματα και του ενσταλάζει αθόρυβα ανεκτίμητες ηθικές αξίες (Ciciolla & Luthar, 2019). Αυτή η βαθιά σύνδεση και η σκόπιμη προώθηση της ατομικότητας του παιδιού (Camilo et al., 2019) είναι ακριβώς αυτό που του επιτρέπει να αναπτύξει ανεξάρτητη κριτική σκέψη, ένα εφόδιο ζωτικής σημασίας απέναντι στον σύγχρονο καταιγισμό των ψηφιακών πληροφοριών. Μέσα από τη λεγόμενη «συστηματική καλλιέργεια», η μητέρα καθοδηγεί νοητικά το παιδί, συζητά μαζί του, παρεμβαίνει εποικοδομητικά στην εκπαίδευσή του και το βοηθά να φιλτράρει, να αξιολογεί και να κατανοεί τον πολύπλοκο κόσμο γύρω του (Ciciolla & Luthar, 2019).
Ομολογουμένως, στο σύγχρονο κοινωνικό τοπίο, οι μητέρες έρχονται συχνά
αντιμέτωπες με την εξοντωτική ηγεμονική ρητορική της εξιδανικευμένης
μητρότητας, η οποία προβάλλει μη ρεαλιστικά πρότυπα τελειότητας και τις πιέζει να είναι αψεγάδιαστες σε κάθε τους βήμα (McKinley, Liddell, & Lilly, 2021). Πολλές
γυναίκες αγωνίζονται να είναι οι απόλυτα άριστες επαγγελματίες, σύζυγοι και
μητέρες, γεγονός που μπορεί να τις οδηγήσει σε ένα τεράστιο αίσθημα
υπερφόρτωσης (Ciciolla & Luthar, 2019). Παρά ταύτα, αντλώντας από τα τεράστια
αποθέματα της εσωτερικής τους δύναμης και της οικογενειακής ανθεκτικότητας
(Aivalioti & Pezirkianidis, 2020), κατορθώνουν να υπερβαίνουν αυτά τα ασφυκτικά
πλαίσια, μετατρέποντας τις προκλήσεις σε ευκαιρίες για περαιτέρω συναισθηματική ανάπτυξη.
Το πιο σημαντικό και ελπιδοφόρο μήνυμα ωστόσο είναι η επιστημονική
επιβεβαίωση ότι η τεράστια αυτή προσφορά της μητέρας δεν συνδέεται, ούτε πρέπει να συνδέεται, με την απόλυτη αυτοθυσία. Η έρευνα υπογραμμίζει ξεκάθαρα πως η εγκατάλειψη των προσωπικών αναγκών και η εξάλειψη της προσωπικής ταυτότητας της γυναίκας στο όνομα της οικογένειας οδηγεί σε αισθήματα κενού και εσωτερικής δυσαρέσκειας (Ciciolla & Luthar, 2019). Η πραγματική δύναμη και το μεγαλύτερο δώρο της μητέρας προς το παιδί της προέρχεται από τη δική της προσωπική εξέλιξη,η οποία δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά, αλλά συμπληρωματικά προς τη μητρότητα. Η ορατότητα της μητέρας ως μιας ολόπλευρης προσωπικότητας ενισχύει τον αγώνα για ευρύτερη κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα (Jolly, 2017).
Όταν η μητέρα επιδιώκει την αυτοπραγμάτωσή της όπως για παράδειγμα, μέσω
της ενεργού και δυναμικής συμμετοχής της στην αγορά εργασίας μετατρέπεται σε ένα εξαιρετικά φωτεινό πρότυπο μίμησης. Τα παιδιά, και ειδικότερα οι κόρες των
εργαζόμενων μητέρων, βλέποντας την επιτυχία και την αυτοεκτίμηση της μητέρας
τους, αναπτύσσουν πολύ μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, σημειώνουν υψηλότερες
ακαδημαϊκές επιδόσεις και εμπνέονται να κυνηγήσουν με τόλμη τις δικές τους
επαγγελματικές και προσωπικές φιλοδοξίες (Scarr, Phillips, & McCartney, 1989).
Εν κατακλείδι, η προσφορά της μητέρας στην οικογένεια είναι ένα ταξίδι
αδιάκοπης αγάπης, ηγεσίας και ενδυνάμωσης, όπου η προσωπική της άνθιση δεν
αφαιρεί, αλλά πολλαπλασιάζει το φως που προσφέρει στο παιδί της, δημιουργώντας
ανθεκτικούς, σκεπτόμενους και γεμάτους αυτοπεποίθηση αυριανούς ενήλικες. Αυτή η εσωτερική δύναμη που κληροδοτείται στο παιδί είναι αστείρευτη.
Άλλωστε, όπως τόσο εύστοχα και αφοπλιστικά αποτυπώνει ο Οδυσσέας Ελύτης
στο έργο του Εκ του πλησίον:
«Κι ένα τέταρτο μητέρας
αρκεί για δέκα ζωές, και πάλι κάτι θα περισσέψει.
Που να το ανακράξεις
σε στιγμή μεγάλου κινδύνου»
Αυτό το «τέταρτο» είναι ολόκληρος ο κόσμος για ένα παιδί.
Θεοδώρου Ιωάννα,
Ψυχολόγος Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας.
Βιβλιογραφία
Aivalioti, I., & Pezirkianidis, C. (2020). The role of family resilience on parental
well-being and resilience levels. Psychology, 11(11), 1705–1728.
https://doi.org/10.4236/psych.2020.1111108
Camilo, C., Garrido, M. V., Ferreira, M. B., & Calheiros, M. M. (2019). How does
mothering look like: A multidimensional approach to maternal cognitive
representations. Journal of Family Issues, 41(8), 1162–1186.
https://doi.org/10.1177/0192513×19860171
Ciciolla, L., & Luthar, S. S. (2019). Invisible household labor and ramifications for
adjustment: Mothers as captains of households. Sex Roles, 81(7-8), 467–486.
https://doi.org/10.1007/s11199-018-1001-x
Jolly, N. (2017). Envisioning mothers: Visualizations and the invisibility of
motherhood (SIAS Faculty Publications No. 830). University of Washington
Tacoma. https://digitalcommons.tacoma.uw.edu/ias_pub/830
McKinley, C. E., Liddell, J., & Lilly, J. (2021). All work and no play: Indigenous
women “pulling the weight” in home life. Social Service Review, 95(2), 278–311.
https://doi.org/10.1086/714551
Scarr, S., Phillips, D., & McCartney, K. (1989). Working mothers and their families.
American Psychologist, 44(11), 1402–1409. https://doi.org/10.1037/0003-
066X.44.11.1402
Zhu, J., Xiang, S., & Li, Y. (2024). Mothers’ perceived co-parenting and
preschooler’s problem behaviors: The mediating role of maternal parenting stress
and the moderating role of family resilience. Psychology Research and Behavior
Management, 17, 891–904. https://doi.org/10.2147/PRBM.S448375
