Ευρήματα δείχνουν ότι η μουσική παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός θετικού οικογενειακού περιβάλλοντος και στην ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης, τόσο των γονεών όσο και των παιδιών. Η δυνατότητα του ανθρώπου να αντιλαμβάνεται το συναίσθημα στη μουσική, ξεκινά από μικρή ηλικία. Η μουσική βοηθά τη συναισθηματική σύνδεση μεταξύ παιδιού και γονιού, καθώς είναι ένας ασφαλής και διασκεδαστικός τρόπος για μη λεκτική επικοινωνία μεταξύ τους. Από τις πρώτες στιγμές της ζωής ενός μωρού, ο γονέας χρησιμοποιεί τη μουσική, με τη μορφή του νανουρίσματος για την ρύθμισή του (Sena et al., 2025). Στην ηλικία των τριών ετών τα παιδιά μπορούν πλέον να ξεχωρίσουν τη χαρούμενη από τη λυπημένη μουσική και στα μετέπειτα χρόνια τους να αναγνωρίσουν συναισθήματα όπως ο θυμός και ο φόβος στη μουσική. Τα παιδιά μέσω της μουσικής μπορούν να συγκεντρώνονται καλύτερα, να εκφραστούν, να ενισχύσουν τη χαρά και την ενέργειά τους, όπως επίσης και τη φαντασία τους. Από την ηλικία των έντεκα ετών τα παιδιά είναι ικανά να ρυθμίσουν τα συναισθήματα τους μέσω της μουσικής. Όπως είναι λογικό, η δυνατότητα του ατόμου να διακρίνει το συναίσθημα στη μουσική τον καθιστά ικανό να μπορεί να ρυθμιστεί συναισθηματικά από εκείνη (Bisht et al., 2025), (Coulthard et al., 2023).
Οι θετικές μουσικές εμπειρίες στη σχολική ηλικία επηρεάζουν την μετέπειτα συμμετοχή του παιδιού και σε άλλες δραστηριότητες που αφορούν τη μουσική.
Μια πρόσφατη μελέτη, έδειξε πως η ακρόαση προσωπικά επιλεγμένης από τα παιδιά μουσικής, πριν από κάθε μάθημα, είχε πολύ θετική επίδραση στη διάθεση, το κίνητρο και τη συγκέντρωση των μαθητών. Με τους μαθητές να νιώθουν πως τα συναισθήματα, οι εμπειρίες και οι προτιμήσεις τους εκτιμούνται και λαμβάνονται υπόψιν, η μουσική σε αυτήν την περίπτωση μπορεί χρησιμοποιηθεί ως ένα διάλειμμα ανάμεσα στα μαθήματα (Groarke et al. 2019; Vigl et al., 2023).
Μια ακόμη μελέτη του 2018, κατέληξε στο συμπέρασμα πως η διδασκαλία σαφών στρατηγικών εξάσκησης μουσικών οργάνων και συνεργατικών δραστηριοτήτων ενισχύει την ανεξαρτησία, την αυτοπεποίθηση, το επίπεδο ρεπερτορίου και το κίνητρο για εξάσκηση (Peistaraite et al.,2020).
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η μουσική ως μέσο αυτορρύθμισης είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα στα παιδιά και τους εφήβους. Το σχολείο μπορεί να αξιοποιήσει τη μουσική που προτιμούν οι νέοι ως μέσο προώθησης σημαντικών κοινωνικών μηνυμάτων, όπως η πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού (anti-bullying) (Uhlig et al., 2018).
Οι νέοι δημιουργούν κοινωνικούς δεσμούς μέσω της μουσικής. Το μεγαλύτερο ποσοστό των αγαπημένων μουσικών εμπειριών αφορά ζωντανή μουσική και Performance. Οι εμπειρίες αυτές φαίνεται να έχουν πολυεπίπεδη συναισθηματική διάσταση (Saarikallio et al., 2027).
Σε έρευνα που διεξήχθη στη Φιλανδία το 2007 και αφορούσε τη συναισθηματική ρύθμιση των εφήβων, αναδείχθηκαν τα παρακάτω συμπεράσματα:
- Πολλές φορές οι έφηβοι επιλέγουν τη μουσική ως μέσο αυτορρύθμισης μη συνειδητά.
- Για να είναι επιτυχημένη η μουσική δραστηριότητα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να γίνει αυτοβούλως.
- Η μουσική προωθεί την αυτοέκφραση των συναισθημάτων και δίνει μορφή σε συναισθήματα που κυμαίνονται από θυμό έως και ευφορία, ιδιαίτερα μέσω της τάυτισης με τους στίχους.
- Η μουσική μπορεί να προσφέρει προσωρινή απομάκρυνση από συναισθηματικές ανησυχίες, ενώ η ταύτιση με τη μουσική και τους στίχους ενισχύει το αίσθημα ότι οι έφηβοι δεν είναι μόνοι στις εμπειρίες τους. Παράλληλα, οι στίχοι μπορούν να αποτελέσουν ερέθισμα για την ανάδυση σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων.
- Οι έφηβοι δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τραγούδια που πραγματεύονται ζητήματα σημαντικά για τους ίδιους, καθώς μέσα από αυτά μπορούν να έρθουν σε επαφή με νέες ιδέες και γνώσεις.
- Η μουσική φαίνεται να συμβάλλει στην οργάνωση και αποσαφήνιση της σκέψης των εφήβων, διευκολύνοντας παράλληλα την αναγνώριση, την επεξεργασία και την κατανόηση των συναισθημάτων τους. Επιπλέον, λειτουργεί ως μέσο συναισθηματικής έκφρασης και εκτόνωσης, προσφέροντας στους εφήβους έναν εναλλακτικό τρόπο προσέγγισης και διαχείρισης του συναισθηματικού τους κόσμου. Χαρακτηριστικά: η heavy metal ή άλλη επιθετική μουσική σε υψηλή ένταση βοηθά στο ξέσπασμα του θυμού.
- Εκτός από την αποβολή των αρνητικών συναισθημάτων, η μουσική είναι ένας τρόπος έκφρασης και επικοινωνίας με άλλα άτομα.
- Η σύνθεση τραγουδιών συμβάλλει στην έκφραση και την εκτόνωση των συναισθημάτων των εφήβων, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αποτυπώσουν σκέψεις και βιώματα μέσα από τη μουσική και τους στίχους.
- Όλα τα παραπάνω συμβάλλουν στη βελτίωση της διάθεσης των νέων, καθώς έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν τα θετικά συναισθήματα και να συμβάλουν στη μείωση του άγχους και της συναισθηματικής τους έντασης. (Saarikallio et. at., 2007).
Οι ηλικιωμένοι ενήλικες φαίνεται να αναγνωρίζουν ευκολότερα τα θετικά συναισθήματα που εκφράζονται μέσω της μουσικής και να παρουσιάζουν εντονότερη συναισθηματική ανταπόκριση σε μουσικά ερεθίσματα θετικής παρά αρνητικής συναισθηματικής χροιάς.
Ορισμένες μελέτες καταγράφουν ότι οι ηλικιωμένοι ενήλικες αναφέρουν λιγότερο συχνή χρήση της μουσικής για συναισθηματικούς σκοπούς σε σύγκριση με τους νεότερους ενήλικες (Groarke et al., 2019).
Συμπερασματικά, η μουσική αποτελεί ένα σημαντικό μέσο αυτορρύθμισης σε διαφορετικά στάδια της ζωής, συμβάλλοντας στη διαχείριση των συναισθημάτων και στη βελτίωση της διάθεσης. Στην παιδική ηλικία, η μουσική μπορεί να συμβάλει στην ηρεμία και τη συναισθηματική ρύθμιση. Κατά την εφηβεία, λειτουργεί ως μέσο έκφρασης και ενίσχυσης της αυτογνωσίας, ενώ στην ενήλικη ζωή μπορεί να υποστηρίξει τη διαχείριση του άγχους. Αντίστοιχα, στην τρίτη ηλικία μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διάθεσης.
Οι τρόποι διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, τις προσωπικές ανάγκες και τις εμπειρίες του ατόμου, αναδεικνύοντας τον πολυδιάστατο ρόλο της στην καθημερινή ζωή.
Ίνα Ανταρανιάν
Μουσικολόγος
Κέντρο Ημέρας Θεραπείας μέσω Τέχνης Artwave της Εταιρίας Νευροεπιστημών & Αποκατάστασης [Ε.Ν.Α.]
Βιβλιογραφία:
Bisht, Meeta, and Dr Shivani Yadav. ROLE OF MUSIC IN CREATING A HEALTHY HOME ENVIRONMENT, FOSTERING EMOTIONAL INTELLIGENCE AND PROMOTING VALUES. 13, no. 01 (2025).
Coulthard, Helen, Annemieke J. M. Van Den Tol, Shavez Jeffers, and Sean Ryan. “Music as an Alternative Self-Regulation Strategy to Snack Foods Following a Negative Mood Induction in 5-7-Year-Old Children: Interactions with Parental Use of Food as a Reward.” Appetite 186 (July 2023): 106517. https://doi.org/10.1016/j.appet.2023.106517.
Groarke, Jenny M., and Michael J. Hogan. “Listening to Self-Chosen Music Regulates Induced Negative Affect for Both Younger and Older Adults.” PLOS ONE 14, no. 6 (2019): e0218017. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0218017.
Peistaraite, Ugne, and Terry Clark. “Emotion Regulation Processes Can Benefit Self-Regulated Learning in Classical Musicians.” Frontiers in Psychology 11 (November 2020): 568760. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.568760.
Saarikallio, Suvi, and Jaakko Erkkilä. “The Role of Music in Adolescents’ Mood Regulation.” Psychology of Music35, no. 1 (2007): 88–109. https://doi.org/10.1177/0305735607068889.
Sena Moore, Kimberly, Kailah Burbach, and Deanna Hanson-Abromeit. “A Theory of Intervention Model to Define the Essential Characteristics of Music to Support Emotion Regulation Development in Early Childhood.” Frontiers in Neuroscience 19 (July 2025): 1568789. https://doi.org/10.3389/fnins.2025.1568789.
Song, Li, Rong Xiao, Changjing Wang, et al. “Effect of Group Impromptu Music Therapy on Improving Test Anxiety and Emotional Regulation Ability in Medical Students.” Frontiers in Psychology 15 (December 2024): 1467830. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1467830.
Uhlig, Sylka, Erik Jansen, and Erik Scherder. “‘Being a Bully Isn’t Very Cool…’: Rap & Sing Music Therapy for Enhanced Emotional Self-Regulation in an Adolescent School Setting – a Randomized Controlled Trial.” Psychology of Music 46, no. 4 (2018): 568–87. https://doi.org/10.1177/0305735617719154.
Vigl, Julia, Miitta Ojell-Järventausta, Helmi Sipola, and Suvi Saarikallio. “Melody for the Mind: Enhancing Mood, Motivation, Concentration, and Learning through Music Listening in the Classroom.” Music & Science 6 (January 2023): 20592043231214085. https://doi.org/10.1177/20592043231214085.
